Gelijkenissen 3. allegoriseren

3. Allegoriseren
voorbeeld n.a.v. de barmhartige Samaritaan, Lucas 10:25-37
download-versie

Wat is de boodschap van de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan?
Wie uit zijn hoofd deze vraag moet beantwoorden antwoordt bijvoorbeeld:
- Help degene in nood
- Je naaste is degene die op je pad komt en in nood is
- Je moet zorgdragen voor wie op je pad komen
- Het gaat over wie je naaste is
Wie ben jij als toehoorder? De barmhartige Samaritaan of de gewonde man?

Uitleg (sinds) kerkvader Augustinus, 3e eeuw na Chr.
Dé Barmhartige Samaritaan = Jezus
De gewonde man = Mens, Adam
Hij reist van Jeruzalem = Stad van God, Paradijs
Naar Jericho = 'De wereld', sterfelijkheid
Rovers = Duivel en zijn engelen
Trokken zijn kleding uit = Beroofden hem van zijn onsterfelijkheid
Mishandelden hem = Zetten hem aan tot zonden
Gewonde man = Gewond door de zonde
Lieten hem half-dood achter = Een mens is geestelijk dood
Priester en Leviet = Oud-Testamentische bedeling:
wet en tempeldienst is niet genoeg om je te redden.
Samaritaan = Jezus, enige die je kan redden
Verbond zijn wonden = Beteugelen van de zonde
Olie = De troost dat er hoop is
Wijn = aanmoediging om te werken
Ezel = vlees van Christus' incarnatie
Herberg = Kerk
De volgende morgen = de dag van de opstanding
2 denari = Beloften van dit leven en het komende
Ook 2 geboden: God + naaste liefhebben
Herbergier = Paulus (dominee)
Op mijn terugreis = wederkomt van Christus

Allegorie
Een manier van spreken waarmee je iets anders zegt dan je op het eerste gezicht lijkt te zeggen.
Allos = andere
Agoria = spreken
'Je spreekt van iets anders'
E.g.: Gelijkenis van de zaaier (Matt 13, Marc. 4 en Luc. 8). Jezus spreekt over het zaaien van zaad in de akker, maar wil daarmee iets zeggen over de manier waarop mensen luisteren naar het Woord van God.

Allegoriseren
Allegorisch uitleggen, wat niet als allegorie is bedoeld.

Problemen van allegoriseren 
- Hoe konden de mensen in Jezus' tijd deze gelijkenis ooit hebben begrepen?!
De kerk bestond toen nog niet eens...! (Anachronismen)

- Niet vrij toegankelijk
De uitleg is alleen beschikbaar voor ingewijden. Een buitenstaander kan zonder uitleg niet weten wat er bedoeld wordt. Veel van Jezus' gelijkenissen zijn juist bedoeld om de hoorder iets uit te leggen, niet om hem of haar buiten te sluiten van de 'ware' boodschap van het evangelie. (Het christendom is geen secte)

- Kennis vóóraf nodig
Alleen als je weet hoe het Christelijk geloof in elkaar zit, kan je de Barmhartige Samaritaan uitleggen volgens de allegorische uitleg van Augustinus. Het probleem is duidelijk:

- Jij zegt wat er in die Bijbeltekst staan 'moet'
Je staat er niet voor open, wat de Bijbel jou wil zeggen. De beweging is de van jouw interpretatie → tekst. Niet van tekst → interpretatie. Jij laat je niet gezeggen door de Bijbel, jij gezegt de Bijbel!

- Theologisch-leerstellige uitleg
De uitleg is meestal leerstellig van karakter. Je zou kunnen zeggen 'theoretisch'. Daarom ook vaak zakelijk. Voel jij je aangesproken door de uitleg van Augustinus? Waarin dan? Op je geloof? Wat is de boodschap voor jouw leven? Gelijkenissen zijn vaak gericht op de praktijk van het geloofsleven.

- Je mist de clou van het verhaal!
Waar in de hele uitleg is nog sprake van de naaste? Een naaste zijn? Erop uitgaan om je naaste lief te hebben?

- Gokspelletje
Omdat de uitleg zo weinig op de tekst is gebaseerd, is er veel discussie over de uitleg van details. Bijvoorbeeld de twee denarie.

De eerste die een groot probleem had met allegoriseren was kerkhervormer Calvijn. Hij had een groot respect voor de Schrift, die hiermee tekort werd gedaan.

Waarom fascineert een allegorische uitleg ons dan zo?
- Mensen gaan snel mee in een allegorische uitleg. Het klinkt interressant. Tenminste niet de bekende weg: 'moet je alweer je naaste liefhebben'.
- Je voelt je heel wat, dat jij bij de 'insiders' hoort, die de geheime boodschap van de tekst wel begrepen hebben
- Je ontloopt de boodschap die je aanspreekt op jouw gedrag! Je creëert onbewust afstand tussen jou en de tekst door het zo theoretisch te benaderen.

  • Agenda

    eerstvolgende preekbeurten 2015:

    5 april
    Apeldoorn De Fontein

    12 april
    Boskoop De Stek

    19 april
    Baambrugge

    26 april
    Goede Herderkerk Huizen

    3 mei
    Ter Aar

    10 mei
    Vuren

    17 mei
    Bevestigingsdienst Tollebeek

    24 mei (Pinksteren)
    Intrededienst Tollebeek

    31 mei
    Nieuw Vennep

    7 mei
    Tollebeek
    Bevestiging Ambtsdragers

    14 mei
    Tollebeek
    Heilige Avondmaal

    Meer agenda